Platform over architectuur, interieur- & landschapsarchitectuur
Architectuur heeft me altijd gefascineerd omdat ze zoveel meer is dan bouwen. Ze bepaalt hoe we wonen, werken, leren, zorgen en elkaar ontmoeten. Toch hebben we architectuur lange tijd vooral beoordeeld op wat we zien: haar vorm, haar materialiteit en haar esthetiek. Maar misschien ligt het geheim van goede architectuur net in wat je niet meteen ziet.
Ik vraag me soms af hoe Le Corbusier vandaag naar onze steden zou kijken. Hij geloofde dat architectuur de samenleving kon verbeteren. Later herinnerde Aldo van Eyck ons eraan dat een stad geen verzameling gebouwen is, maar een verzameling mensen. Misschien hadden ze allebei gelijk.
Ook nu staan we voor grote maatschappelijke uitdagingen. Betaalbaar wonen, klimaatverandering, zorg, vergrijzing en verdichting zijn allemaal ruimtelijke vraagstukken. Ze vragen om technische oplossingen, maar ook om plekken waar mensen zich thuis voelen, elkaar ontmoeten en zich verbonden weten met hun omgeving. Misschien moeten we architectuur daarom anders beoordelen. Schoonheid blijft belangrijk, maar ze is niet langer het einddoel. Goede architectuur moet in de eerste plaats doordacht zijn. Doordacht in haar relatie tot de plek, haar gebruikers en haar toekomst.
Dat maakt ons vak tegelijk boeiender en nederiger. De architect is niet langer de enige auteur van een project. Goede architectuur ontstaat op het kruispunt van disciplines. Landschapsarchitecten, ingenieurs, pedagogen, sociologen, zorgverleners en vele anderen kijken elk vanuit hun eigen expertise naar dezelfde plek. Maar even essentieel is een opdrachtgever die verder durft te kijken dan het programma van eisen en gelooft dat een gebouw ook maatschappelijke meerwaarde kan creëren. Goede architectuur ontstaat precies daar waar al die perspectieven elkaar versterken. Goede architectuur is daarom ook een oefening in luisteren. Naar de plek. Naar haar geschiedenis. Naar haar gebruikers. En naar al wie vanuit een andere discipline helpt om een gebouw slimmer en menselijker te maken.
Die evolutie herken ik in de eerste Architectuur Prijs Vlaanderen. Niet toevallig staan daar maatschappelijke thema’s centraal: wonen, leren, werken, ontmoeten en zorgen. Toen ons zorgproject Tonuso de publieksprijs in de categorie Zorgen ontving, waren we heel trots. Maar achteraf bleef vooral de samenstelling van de jury me bij. Architecten, maar evenzeer mensen die dagelijks gebouwen gebruiken, kregen een stem. Zij beoordelen een gebouw niet alleen op wat het is, maar vooral op wat het mogelijk maakt. Misschien is dat wel de eerlijkste vorm van architectuurkritiek.
En dat is misschien uiteindelijk het geheim van goede architectuur. Dat ze mensen met elkaar verbindt. Dat ze ruimte maakt voor ontmoeting, voor toe-eigening en voor het onverwachte. Goede architectuur laat zich uiteindelijk niet aflezen van een gevel, maar van de herinneringen die mensen er samen maken.
