Platform over architectuur, interieur- & landschapsarchitectuur
Na één CASCO: inzichten uit de praktijk
De bouwsector staat voor een enorme uitdaging: de ecologische voetafdruk drastisch verkleinen. Het Interreg-project CASCO – Carbon Sink Construction – zoekt sinds 2024 naar antwoorden. Doel: de opschaling van natuurlijke en lokale bouwmaterialen. Een jaar na de start spraken we met architecten Lydia Fraaije (FRAAi architecten, NL) en Koen Van Delsen (murmuur architecten, B).
Met CASCO willen de projectpartners een ecosysteem ontwikkelen waarin lokale en natuurlijke materialen – hout, stro, bermmaaisel en andere reststromen – hun plaats vinden in de reguliere bouwpraktijk. Niet alleen slaan deze materialen tijdens hun groei CO₂ op, ze hebben ook een lage milieu-impact bij verwerking. Nadien kunnen de materialen worden teruggegeven aan de natuur. Toch blijkt de weg naar grootschalige toepassing verre van eenvoudig. Fraaije en Van Delsen delen hun ervaringen en inzichten.
Volgens Lydia Fraaije, biomimicry en biophilic architect en bijgevolg lobbyist voor de natuur, moet architectuur ecosysteemdiensten leveren, net zoals de natuur dat doet. “Gebouwen kunnen bijdragen aan waterzuivering, stikstofbinding of biodiversiteit.” Binnen CASCO werkt ze onder meer aan ketenontwikkeling en onderwijs, met de ambitie architecten te laten experimenteren met lokaal geteelde materialen. “Het is een zoektocht om creatief en praktisch samen te werken met de natuur.” Deze mening wordt gedeeld door Koen Van Delsen van murmuur architecten. “Als bio-ingenieur zijn begrippen als ecosysteemdiensten mij ingelepeld”, zegt Van Delsen. “De focus van murmuur ligt op projecten met sociale of maatschappelijke relevantie, zoals sociale woningbouw, scholen en zorginstellingen, aangevuld met reguliere woningbouw. Waar mogelijk proberen we ook te experimenteren met natuurlijke bouwmaterialen. Al werkt de regelgeving niet altijd mee.”
Tijdens dit eerste jaar werden zowel de kansen als de knelpunten in kaart gebracht. “Een terugkerend knelpunt is inderdaad wet- en regelgeving, dit uiteraard naast de budgettaire druk”, vervolgt Van Delsen. “In Vlaanderen ontbreekt vandaag een verplichting om de milieu-impact van materialen mee te rapporteren, zoals dat wel geldt voor energieprestaties. Vanaf 2028 komt daar verandering in met nieuwe Europese regels, wat voor biobased materialen een belangrijke doorbraak kan betekenen.” Fraaije vult aan: “In Nederland ligt het probleem elders: natuurlijke materialen komen amper voor in de officiële databanken. Als je ze niet kan meenemen in je berekeningen, vallen hun voordelen weg.” Belangrijk blijkt ook de ontwikkeling van een goed functionerende keten: van lokaal restproduct uit bos- en landbouw tot lokale en natuurlijke bouwmaterialen. Zo pleiten de architecten voor de nieuwe rol van een ketenregisseur, iemand die vraag en aanbod beter op elkaar afstemt. Boeren moeten een eerlijk verdienmodel zien in het telen of aanleveren van reststromen, terwijl aannemers zekerheid willen over leveringen. “Daarnaast vraagt de sector om kennisdeling en promotie. Nog te vaak leven er misverstanden over brandveiligheid of duurzaamheid van biobased materialen. Een sterk en onderbouwd verhaal kan angst wegnemen en draagvlak vergroten”, aldus Fraaije.
Geen betere manier om te leren dan uit de praktijk. De studiedag vond plaats op de Natuurboerderij Bos t’Ename van Natuurpunt, een project van murmuur architecten en een treffend voorbeeld van architectuur gerealiseerd met zeer lokale en natuurlijke materialen. “Hout uit natuurbeheer, strobalen van eigen akkers met oude graanrassen en zelfs akkeronkruiden om de biodiversiteit te versterken”, aldus Van Delsen. “Ook de leem kwam uit uitgravingen van poelen vlakbij.” Lydia Fraaije deelt op haar beurt haar ervaringen wat betreft het bouwen met prefab strobouwelementen, onder meer bij een project in Groesbeek. Het principe is eenvoudig: houten I-liggers vormen de basis, opgevuld met lokaal biobased isolatiemateriaal. Aan de binnenzijde komt een OSB-plaat zonder formaldehyde, aan de buitenzijde een dampopen houten plaat. Het combineert de voordelen van houtskeletbouw met de ecologische winst van biobased isolatie. De panelen maken logistiek eenvoudiger: in tegenstelling tot losse strobalen zijn ze beter bestand tegen een regenbui. Bovendien laat het systeem toe lokaal te produceren. Daarmee komt CASCO dicht bij zijn kernambitie: bouwen met de grondstoffen en kennis van de streek, in een systeem dat schaalbaar en herhaalbaar is. •
