Platform over architectuur, interieur- & landschapsarchitectuur
Voortrekkersrol voor architecten
OVAM heeft deze zomer een whitepaper gelanceerd rond circulair bouwen. Daarmee wil het alle actoren in de bouw inspireren maar vooral goesting geven om te starten. Want hoe meer spelers meedoen, hoe sneller circulair bouwen de norm wordt. OVAM woordvoerder Jan Verheyen legt uit waarom circulair bouwen een must wordt en hoe we er concreet werk van kunnen maken.
Vlaanderen scoort uitstekend in de recycling van bouw- en sloopafval. Met een recylingpercentage dat rond de 97 procent schommelt zijn we de beste leerling van de klas. En dat is ook nodig. De bouwsector heeft nogal wat op zijn kerfstok. Ze is verantwoordelijk voor de helft van de materiaalstromen en het energieverbruik en tekent voor 40 procent van de broeikasgasuitstoot en een derde van het waterverbruik. Toch zullen recycling en energiezuinig bouwen niet volstaan om het tij te keren. Jan Verheyen: “We juichen de cijfers en de inspanningen van de sector toe, maar we moeten er wel een kanttekening bij plaatsen. Het gaat bijna uitsluitend om de steenachtige fractie. Op vlak van hout, kunststof en elektronica kunnen we nog beter doen. Bovendien gaat het veelal om downcycling. De materialen, die vaak ook geen hoge doorlooptijd kenden, dienen dan bijvoorbeeld niet meer om huizen te bouwen, maar om wegen op te vullen.”
Volgens OVAM moeten we daarom hoger op de R-ladder gaan mikken en echt circulair gaan bouwen. De lat ligt voor 2030 op 25 procent van de nieuwe bouwprojecten. “En dat begint al bij het ontwerp. Door dan de juiste keuzes te maken, kan je ervoor zorgen dat een gebouw makkelijker te onderhouden, aan te passen, te hergebruiken en uiteindelijk te demonteren is. Het uitgangspunt moet zijn dat het ontwerp een lang en duurzaam gebruik garandeert door zich te kunnen aanpassen aan toekomstige noden. Daarnaast moeten we bij de keuze van materialen verder kijken dan de prijs: kies voor materialen met een lage milieu-impact en kijk hoe makkelijk ze hergebruikt en gerecycled kunnen worden. Met onze gratis TOTEM-tool (tool to optimize the total environmental impact of materials) die we samen met Brussel en Wallonië ontwikkelden, kan je trouwens de milieu-impact van een gebouw berekenen.” De materialen en de technologie zijn er dus. Daarmee kwamen de voorbije jaren ook inspirerende voorbeelden tot stand. “De overheid heeft daar echt een aanjagersfunctie in vervuld. Maar ook tal van private projecten bewijzen dat het kan.”
Vandaag vormt de kostprijs de grootste drempel om circulair te bouwen. Toch is OVAM overtuigd dat er op de lange termijn geen meerprijs is. Integendeel. “Als je kijkt naar de eerste 20 procent van de levensduur van een gebouw, dan zal je inderdaad meer geld moeten neertellen. Maar over de hele levensduur, ben je net beter af met deze principes, omdat je hoge verbouwkosten vermijdt. Bovendien wil de Europese wetgever, precies omwille van de milieu-impact van bouwen, ons ook in die richting zien evolueren. Niet alleen om CO2-emissies te vermijden, bouwmaterialen zijn ook eindig. Die schaarste dwingt ons om het in de toekomst slimmer aan te pakken.” Zo zal er vanaf 2028 bij nieuwbouw (meer dan 1.000m²) ook de materiaalprestatie berekend worden. De materiaalprestatie vertelt iets over de CO2 impact van de gebruikte materialen en wordt weergegeven op het EPC attest (energie).” We hopen dat tegen dan de bewustwording rond de nood aan circulair bouwen gegroeid is. Dan zal men dit niet ervaren als een administratieve last, maar als een logisch deel van een veel breder verhaal.”
Een verhaal waarin ook alle actoren van de bouwsector betrokken worden. “Met de Ambitiekaart maken we concreet welke circulaire keuzes, strategieën en acties mogelijk zijn voor elke betrokken partij. Want circulair bouwen is vooral een verhaal van samen. Iedereen binnen de bouwketen heeft zijn rol te spelen.” Voor architecten wijst Verheyen onder meer naar het belang van de ontwerpfase. “Als architect heb je een voortrekkersrol, want je bepaalt al vroeg mee hoe circulair een gebouw wordt. Bouwheren zijn zich niet altijd bewust van wat er allemaal mogelijk is vandaag en wat het op lange termijn betekent. Architecten kunnen die kennis inbrengen in projecten. Ga bijvoorbeeld voor een slim en flexibel ontwerp dat aanpassingen, uitbreidingen en opsplitsingen mogelijk maakt. Ontwerp in lagen zodat onderdelen makkelijk te herstellen, vervangen of vernieuwen zijn zonder ingrijpende afbraakwerken. Er is met andere woorden heel veel mogelijk om op te schuiven in circulariteit. We zien dat ook steeds meer architecten hun weg vinden naar TOTEM. In 2024 waren het er al 739 die de tool gebruikten. Dat kunnen we alleen maar toejuichen.”
