Platform over architectuur, interieur- & landschapsarchitectuur
KU Leuven-studie waarschuwt voor massale oververhitting van het Belgische woningpark
Op de voorbije editie van Batibouw werd een alarmerende studie voorgesteld door KU Leuven en Archipelago architects, uitgevoerd in opdracht van VEROZO. De conclusie is helder: zonder gerichte ingrepen dreigt een groot deel van het Belgische woningbestand structureel te oververhitten door de klimaatopwarming. Voor architecten betekent dit dat zomercomfort niet langer een bijkomstigheid is, maar een fundamenteel onderdeel van toekomstbestendig bouwen.
De studie onderzoekt de impact van een wereldwijde opwarming van twee graden Celsius en drie graden Celsius op Belgische woningen. De grens van twee graden Celsius kan volgens de onderzoekers al rond 2039 worden bereikt, die van drie graden celsius rond 2063. Vandaag worden woningen in ons land slechts beperkt blootgesteld aan langdurige buitentemperaturen boven 25 graden Celsius. In een wereld die twee graden warmer wordt, zou dat al gelden voor ongeveer één op de vijf woningen. Bij drie graden opwarming loopt dit op tot negen op de tien woningen.
Opvallend is dat de impact niet lineair stijgt, maar versnelt naarmate de temperatuur verder toeneemt. “Deze studie leerde ons namelijk dat de hittebelasting op woningen niet geleidelijk maar steeds sneller toeneemt naarmate de aarde verder opwarmt”, zegt Jozefien Schoofs, onderzoeker aan KU Leuven. Nicole Van Lipzig, professor geografie en klimaatwetenschapper, vult aan: “Elke extra tiende graad op de thermometer doet het aantal woningen dat daaraan blootgesteld wordt, disproportioneel groeien. Concreet: bij een opwarming van de aarde met drie graden Celsius, zal het koelseizoen minstens twee maanden per jaar duren. Bovendien geldt dat voor nagenoeg alle huizen en appartementen in ons land.”
Bij een opwarming van twee graden Celsius kunnen jaarlijks tot elf hittegolfdagen voorkomen. In dat scenario hebben tien tot vijftien keer meer woningen dan vandaag te maken met meer dan tien hittegolfdagen per jaar, goed voor meer dan een half miljoen huizen en ruim 150.000 appartementen. Bij een opwarming van drie graden Celsius wordt blootstelling aan hittegolfdagen zelfs een jaarlijkse realiteit in ruim 4,8 miljoen woningen, verspreid over meer dan 90 procent van de Belgische gemeenten. Naast hoge dagtemperaturen vormen ook warme nachten een bijkomende belasting.
Zowel het tegengaan van verdere klimaatopwarming als het vermijden van te hoge binnentemperaturen is noodzakelijk. De studie schuift een duidelijke hiërarchie naar voren. Eerst moet warmte worden voorkomen, vervolgens passief verwijderd, en pas in laatste instantie actief gekoeld. Natuurlijke koeling via bomen of water in de omgeving, doordachte oriëntatie en slim ontwerp moeten warmte-instraling beperken. Daarnaast zijn zonwering, intensieve (nacht)ventilatie, isolatie en voldoende thermische massa essentiële instrumenten om oververhitting tegen te gaan. “Die passieve aanpassingen aan gebouwen – zonwering, intensieve (nacht)ventilatie, isolatie en voldoende thermische massa – zijn cruciaal en prioritair om te anticiperen op oververhitting”, benadrukt Joost Declercq van Archipelago architects. “Zoals opgenomen in de Europese richtlijnen, dienen passieve strategieën voorrang te krijgen op actieve koelsystemen. Actieve systemen creëren immers een hogere piekbelasting op het elektriciteitsnet en bijkomende opwarming van de buitenomgeving.”
De resultaten tonen aan dat beheersing van zomercomfort minstens even belangrijk wordt als het beperken van de warmtevraag in de winter. De geplande samenvoeging van EPB en EPC tegen 2028 en de herwerking van de energieregelgeving bieden een unieke kans om zomercomfort een volwaardige plaats te geven binnen de energieprestatie-eisen. De boodschap aan ontwerpers en beleidsmakers is duidelijk: zonder aangepaste ontwerprichtlijnen en strengere regelgeving dreigt oververhitting een structureel woonprobleem te worden. Tijd voor actie!
